Σίδηρος στήν εγκυμοσύνη και αιματοκρίτης

πιάτα στο τραπέζι

Πολύς λόγος γίνεται για τη σιδηροπενική αναιμία κατά τη διάρκεια της κύησης, η οποία πολλές φορές τρομάζει τις γυναίκες. Ο υπερβολικός φόβος, φυσικά, δεν είναι δικαιολογημένος στην περίπτωση αυτή. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να έχετε κατά νου κάποια πράγματα και παράλληλα να προσέχετε πώς τρέφεστε.

 

Οι μέλλουσες μητέρες οφείλουν να προσέχουν «διπλά» την υγεία και τη φυσική τους κατάσταση, ώστε να προστατεύουν τόσο τον εαυτό τους όσο και το έμβρυο που κυοφορούν. Άλλωστε η μητρότητα, εκτός από ρόλος με μεγάλες χαρές, έχει και τεράστιες ευθύνες οι οποίες αρχίζουν από τη σύλληψη –ή ακόμη καλύτερα πριν από αυτή– γιατί έχουν να κάνουν με τη δημιουργία μιας ζωής. Η σωστή διατροφή και οι σωστές συνθήκες διαβίωσης, πριν από μια εγκυμοσύνη, συντελούν ώστε να υπάρχουν φυσιολογικά επίπεδα αποθηκευμένου σιδήρου, κι αυτό για να είναι πιο αποτελεσματική –επαρκής ή προφυλακτική– η προληπτική χορήγηση του σιδήρου. 

 

O ρόλος του σιδήρου

Ο σίδηρος είναι συστατικό της αιμοσφαιρίνης και συντελεί στη δημιουργία ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η έλλειψή του έχει ως αποτέλεσμα την αναιμία, αφού προκαλεί πτώση του αιματοκρίτη και της αιμοσφαιρίνης στο αίμα. Συγκεκριμένα:

Όσον αφορά το έμβρυο: Tο έμβρυο θα αποθηκεύσει τον απαραίτητο σίδηρο για τους πρώτους μήνες μετά τη γέννησή του. 

Όσον αφορά την έγκυο: Στην εγκυμοσύνη, οι ανάγκες του οργανισμού σε σίδηρο είναι ακόμη μεγαλύτερες, επειδή πρέπει να ανταποκριθεί στον αυξημένο όγκο αίματος, που χρειάζεται το μικρό μέσα στην κοιλιά σας. Ουσιαστικά είναι δύσκολο να παρουσιάσει ο οργανισμός της μέλλουσας μητέρας έλλειψη σιδήρου από την αρχή της εγκυμοσύνης, εκτός κι αν η γυναίκα είχε αναιμία πριν μείνει έγκυος.

 

Τι είναι η σιδηροπενική αναιμία;

Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης υπάρχει φυσιολογικά μια πρόσκαιρη πτώση του αιματοκρίτη μέχρι πέντε ή έξι μονάδες (φυσιολογική αναιμία της κύησης), η οποία παρατηρείται μεταξύ της 22ης και 32ης εβδομάδας. Πολύ συχνά, όμως, η φυσιολογική αυτή αναιμία προκαλεί άγχος στην έγκυο, αν κάνει το λάθος να συγκρίνει τις τιμές του αιματοκρίτη της με εκείνες μιας γυναίκας η οποία δεν περιμένει παιδί. Ωστόσο, όταν υπάρχει πραγματική αναιμία, ο αιματοκρίτης είναι κάτω από 33 ή η αιμοσφαιρίνη είναι κάτω από 11. 

Τα συμπτώματα της αναιμίας στην ήπια ή και τη μέτρια μορφή της ίσως είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Βοηθάει πάντως να ελέγχουμε συχνά τα –υπό φυσιολογικές συνθήκες– κόκκινα τμήματα ιστού δέρματος, όπως τα χείλη, τα ούλα, τη γλώσσα και το εσωτερικό από τα μάγουλά μας, καθώς και την εσωτερική επιφάνεια των βλεφάρων και τους επιπεφυκότες.

 

Από τι εξαρτάται

Ο γιατρός εξετάζει αρκετές παραμέτρους στο αίμα για να προσδιορίσει τη σιδηροπενική αναιμία, όπως:

  • Τον αιματοκρίτη: Πρόκειται για τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων, στα οποία κυκλοφορεί ο σίδηρος.
  • Την αιμοσφαιρίνη: Είναι η πρωτεΐνη που βρίσκεται στο εσωτερικό των ερυθρών αιμοσφαιρίων και μεταφέρει τον σίδηρο. Πρόκειται, κατά συνέπεια. για την κύρια πηγή διάγνωσης της αναιμίας.
  • Το σίδηρο ορού: Δείχνει την ποσότητα του σιδήρου που κυκλοφορεί στο αίμα. Επειδή διαφέρει από τη μία στιγμή στην άλλη, αυτή η παράμετρος είναι η λιγότερο αξιόπιστη σε σύγκριση με τις υπόλοιπες που εξετάζει ο γιατρός.
  • Τη φερριτίνη: Δείχνει τα αποθέματα του σιδήρου που υπάρχουν στον οργανισμό. Η τιμή της, ωστόσο, μπορεί να είναι φυσιολογική, ακόμη κι αν υπάρχει αναιμία. Με λίγα λόγια, στη συγκεκριμένη περίπτωση ο οργανισμός δεν καταφέρνει να χρησιμοποιήσει τα αποθέματα του σιδήρου, ώστε να καταπολεμήσει την αναιμία.
  • To MCV: Πρόκειται για τη συντομογραφία του μέσου όγκου των ερυθροκυττάρων. Αν είναι μικρότερος (μικροκυττάρωση) από το κανονικό, η αναιμία οφείλεται συνήθως σε έλλειψη σιδήρου. Αν είναι μεγαλύτερος των 100fl (μακροκυττάρωση) οφείλεται συχνότερα στην έλλειψη φολικού οξέος.

Όταν η ανεπάρκεια σιδήρου αποκλείεται ως αιτία αναιμίας στην εγκυμοσύνη, μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις για τον έλεγχο της παρουσίας κάποιας άλλης μορφής αναιμίας, όπως η έλλειψη φολικού οξέος, που συχνά χρειάζονται τη συνεργασία του αιματολόγου.

 

Ομάδες υψηλού κινδύνου

Αν ανήκετε σε κάποια από τις παρακάτω κατηγορίες, τότε αντιμετωπίζετε αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσετε σοβαρό πρόβλημα σιδηροπενικής αναιμίας. Συγκεκριμένα:

Εάν εξαιτίας της ναυτίας και των εμετών δεν μπορείτε να τραφείτε σωστά, με αποτέλεσμα παρόλο που η διατροφή σας είναι ισορροπημένη να μην είστε σε θέση να αφομοιώσετε τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, όπως ο σίδηρος.

Όσες έχετε πολλαπλή κύηση, δηλαδή κυοφορείτε δίδυμα κ.λπ. αφού οι ανάγκες είναι πολλές.

Όσες αρχίσατε την εγκυμοσύνη σας υποσιτισμένες ή δεν τρεφόσασταν σωστά από την αρχή της σύλληψης. 

Εάν έχετε τη συνήθεια από παλιά (πριν την περίοδο της εγκυμοσύνης) να πίνετε τσάι ή καφέ κοντά στα γεύματα, κάτι που επιδρά αρνητικά στην απορρόφηση του σιδήρου και την αποθήκευσή του.

εγκυος στον γιατρόΕάν είστε έγκυος για τρίτη ή πολλοστή φορά.

 

Μέτρα πρόληψης

Η πρόληψη αποτελεί και στην περίπτωση αυτή τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος. Σε γενικές γραμμές συνιστάται οι μέλλουσες μητέρες να ακολουθούν διατροφή πλούσια σε σίδηρο. Επειδή, όμως, είναι δύσκολο να προσλαμβάνεται επαρκής σίδηρος αποκλειστικά από διατροφικές πηγές, συνήθως χορηγείται και ημερήσιο συμπλήρωμά του, με ή χωρίς φολικό οξύ, που συνταγογραφείται από το γιατρό. Σε γενικές γραμμές συνιστάται η χορήγηση συμπληρώματος σιδήρου (30 mg) στη διάρκεια του 2ου και του 3ου τριμήνου, επειδή στις περισσότερες γυναίκες, στο συγκεκριμένο στάδιο, θα έχουν πλέον αδειάσει οι αποθήκες σιδήρου. 

 

Τα οφέλη της γυμναστικής

Η γυμναστική μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο και στη βελτίωση της φυσικής κατάστασης της εγκύου; Μα φυσικά! Έτσι, ορισμένα ειδικά προγράμματα άσκησης όχι απλώς δεν κάνουν κακό, αλλά μπορεί να αποδειχθούν ευεργετικά για τη μέλλουσα μητέρα. Η αναιμία όμως είναι ένας από τους παράγοντες εκείνους που ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την ικανότητά σας να αθλείστε και αυτό γιατί στα συμπτώματά της περιλαμβάνονται συχνά η δύσπνοια, η ζαλάδα και το δυνατό αίσθημα της κόπωσης.

Το μόνο που μπορείτε να κάνετε στην περίπτωση αυτή είναι να ακολουθήσετε μία διατροφή πλούσια σε σίδηρο παράλληλα με τη λήψη βιταμίνης C και σε συνδυασμό με συμπληρώματα σιδήρου και φολικού οξέος που χορηγούνται από τη 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης, συνήθως, μέχρι τον τοκετό.

 

Τρώγοντας σωστά…

Είναι πολύ σημαντικό να φροντίσετε ώστε στη διατροφή σας να συμπεριλαμβάνονται ουσίες, όπως το φολικό οξύ, η βιταμίνη C, βιταμίνες της ομάδας Β, ο χαλκός και το κοβάλτιο, που επηρεάζουν θετικά την απορρόφηση του σιδήρου.

  • Τροφές πλούσιες σε σίδηρο
  • Πάπια
  • Βοδινό
  • Συκώτι
  • Στρείδια (μαγειρεμένα, ποτέ ωμά)
  • Σαρδέλες
  • Φύλλα από κατσαρό λάχανο και γογγύλι
  • Κολοκύθια
  • Σπανάκι
  • Όσπρια (π.χ. αρακάς, φασόλια, φακές)
  • Προϊόντα σόγιας
  • Ξηρά φρούτα

Τop Tip

Γυναίκες που προσλαμβάνουν ανεπαρκείς ποσότητες σιδήρου κατά την εγκυμοσύνη διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο πρόωρου τοκετού, γέννησης λιποβαρούς νεογνού ή ακόμη και απώλειας εμβρύου. Επίσης, αισθάνονται κόπωση και έχουν μειωμένη ανοσία στις λοιμώξεις. Γι’ αυτό να είστε αυστηρές με τον εαυτό σας!

Τι να προσέξετε:

  • Για να αυξήσετε την απορρόφηση του συμπληρώματος σιδήρου, πρέπει να λάβετε το συμπλήρωμα 30 λεπτά πριν από το γεύμα. 
  • Σημειώνουμε ότι το γάλα και η καφεΐνη «αντιμάχονται» τον σίδηρο, αφού μειώνουν την απορρόφησή του.
  • Επίσης, ο σίδηρος προκαλεί δυσκοιλιότητα. Για να την καταπολεμήσετε, καταναλώστε τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, όπως ακτινίδια, μήλα, ψητή πατάτα (με τη φλούδα), ψωμί ολικής αλέσεως, αρακά, φράουλες, πολύσπορα δημητριακά, βατόμουρα, αχλάδια, καστανό ρύζι και φυλλώδη, πράσινα λαχανικά, όπως σπανάκι, μαρούλι, ρόκα και άλλα.
  • Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χορηγηθεί σίδηρος στην έγκυο ενδοφλεβίως (υπάρχει όμως ο φόβος αναφυλαξίας) ή παρεντερικά.

Επιπλέον επισημάνσεις:

  • Η πιο πλούσια τροφή σε σίδηρο είναι το συκώτι. Προτιμήστε το χοιρινό συκώτι, που έχει και την πιο υψηλή περιεκτικότητα σε σίδηρο, αλλά κυρίως είναι πλούσιο σε φολικό οξύ, αρκεί να το καταναλώνετε πολύ καλά ψημένο.
  • Άλλες πηγές σιδήρου και φολικού οξέος είναι ο κρόκος του αβγού, τα όσπρια και τα λαχανικά. Προτιμήστε το μπρόκολο, το σπανάκι, τα λαχανάκια Βρυξελλών, τις αγκινάρες, τις κόκκινες και τις πράσινες πιπεριές, τα παντζάρια, το λάχανο ή τα γογγύλια. Η ιδανική ποσότητα λαχανικών που πρέπει να προσλαμβάνετε είναι δύο τουλάχιστον μερίδες την ημέρα.
  • Συνοδεύετε με αρκετά ωμά και βραστά λαχανικά κάθε σας γεύμα.
  • Τέλος, να τρώτε τουλάχιστον 2-3 φρούτα την ημέρα, κατά προτίμηση ανάμεσα στα γεύματα (για δεκατιανό κ.ο.κ.).

 

Με τη συνεργασία του μαιευτήρα-γυναικολόγου, Νίκου Μουρελάτου

category: 
happy baby